Ngày 15/7/ Mậu Dần - 09/6/1998

Hôm nay là ngày chúng Tăng Tự tứ, tất cả chư Tăng đều được thanh tịnh, đó là điều đáng mừng. Chư Tăng muốn tôi nhắc nhở đôi lời để sau mùa An cư này vẫn tiếp tục tu hành tinh tấn, tôi không muốn nhắc gì hơn ngoài tinh thần Tự tứ của nhà Phật. 

Trong nhà Phật, ngày Tự tứ còn gọi là ngày Phật hoan hỷ. Đó là điều mà chúng Tăng nên xét cho kỹ. Có nhiều người không hiểu cứ cho rằng do kết tụ công phu tu hành ba tháng, nay là ngày kết thúc ba tháng an cư nên Phật hoan hỷ, hiểu như vậy không chính xác lắm. 

Ngày Phật hoan hỷ tức là ngày chúng Tăng Tự tứ. Tinh thần Tự tứ là yêu cầu những vị trưởng thượng lãnh đạo chư Tăng Ni an cư, nếu thấy mình có lỗi, hoặc nghe, nghi có lỗi thì thường thương xót chỉ dạy cho. Yêu cầu đến ba lần như vậy để thấy lòng tha thiết muốn cải hối những điều dở xấu của mình, mong những người lớn nếu thấy, hoặc nghe, nghi có lỗi đều đem ra chỉ dạy, để mỗi người tự cải hối, sửa đổi, không nuôi dưỡng những lỗi lầm. Đó là điều cao thượng của tinh thần Tự tứ, cũng là điều Phật rất hoan hỷ. 

Thói thường chúng sanh khi làm điều lỗi, đều rất sợ người ta chỉ, sợ người ta nói đến, nên tìm cách che giấu, khuất lấp. Vì vậy tội càng ngày càng lớn giống như cái u nhọt. Có lỗi như mụt nhọt có mủ, nếu không để người ta mổ xẻ, nặn mủ ra, cứ để vậy hoài thì có ngày mụt nhọt sẽ ăn sâu trong thịt xương thành nguy hiểm. 

Vì vậy, Phật quý trọng tinh thần Tự tứ, chúng Tăng phơi bày hết những lỗi lầm mà tự mình không thấy, nhờ người trên có thấy nghe, xin chỉ giùm. Thấy và nghe mà chỉ là chuyện thường, đây nghi cũng xin chỉ cho mình nữa. Nghĩa là chưa từng thấy người đó làm lỗi và cũng chưa từng nghe ai nói nhưng nghi người đó có thể có lỗi đều chỉ dạy cho. 

Với tinh thần Tự tứ, khi được chỉ dạy, dầu lỗi đó là mới nghi thôi, mình cũng lắng nghe. Trong lời tác bạch nói rất rõ: Nếu chúng con thấy có tội sẽ như pháp mà sám hối. Nếu nghi mà chỉ cho thì mình cũng vâng nghe, nhưng chờ xét kỹ lại, nếu thật có tội thì sám hối còn không thật có thì thôi. Đó là một ý nghĩa rất hay và rất quý. Bởi vậy, chư Phật thấy người đệ tử biết cầu xin chỉ lỗi để sám hối sửa đổi thì rất vui mừng, nên gọi là “Phật hoan hỷ nhật”.

Tôi lấy tinh thần đó làm căn bản cho buổi Thỉnh nguyện ở các thiền viện. Theo lẽ thường, một năm mới có một ngày Tự tứ, thì nay cứ một tháng hoặc nửa tháng mình có một ngày Tự tứ. Ngày Tự tứ của mình hơi khác một chút. Trong lễ Thỉnh nguyện ở thiền viện, nếu thấy có lỗi thì yêu cầu chỉ cho, không những là bậc trưởng thượng chỉ, mà có thể là huynh đệ bằng hoặc dưới mình, thấy có lỗi cũng hoan hỷ chỉ cho mình. 

Với tinh thần Tự tứ, khi được nghe chỉ lỗi, mình cảm ơn, nếu có lỗi thì hoan hỷ nhận sửa, chứ không bao giờ phản đối, chống cự lại. Nếu cãi lại tức không có tinh thần Tự tứ. Cũng vậy, khi chúng ta thỉnh nguyện, nghe huynh đệ chỉ lỗi, xét thấy đúng thì ra sám hối, không đúng thì im lặng, không có cãi, không tranh hơn thua. Như vậy mới đúng tinh thần Thỉnh nguyện. 

Cho nên người tu, nếu ai cũng biết cái sai quấy của mình, sẵn sàng nghe những bậc trưởng thượng hoặc huynh đệ chỉ, nhắc cho, rồi sám hối thì nhất định sẽ tu tiến, nhất định không thối chuyển. Đó là tinh thần Phật hoan hỷ. Sau ba tháng an cư có ngày Tự tứ là ngày Phật hoan hỷ. Như vậy một năm có một lần Phật hoan hỷ thôi, còn chúng ta thỉnh nguyện, một năm Phật hoan hỷ 12 lần là tối thiểu, phải không?

Như vậy, tinh thần cao cả của ngày Tự tứ chúng ta phải học và ứng dụng hàng tháng, thì tội lỗi giảm và đạo đức tăng trưởng, đó là điều quan trọng của đời tu. Chư Tăng hiểu rõ ý nghĩa đó mới biết sở dĩ hôm nay gọi là ngày Phật hoan hỷ, là vì chúng Tăng biết Tự tứ. Đó là tinh thần biết nghe và nhận sửa. Còn nếu chúng ta có lỗi mà che giấu, hoặc nghe ai chỉ lỗi mà cãi lại thì những người đó thế nào? Chắc là Phật không hoan hỷ chút nào, mà còn buồn nữa. Vậy hiểu rồi chúng ta nhớ thực hiện đúng tinh thần Tự tứ.