Ngày 28/12/ Canh Thìn - 22/01/2001

Hôm nay đã cuối năm, sắp qua năm mới, Thầy nói về đề tài hạnh phúc, với ý mong mỏi toàn chúng sẽ sống trong hạnh phúc. Bởi vì con người thường sống trong hạnh phúc mà không biết mình đang hạnh phúc, cứ đuổi tìm ở phương trời nào đó nên mãi mãi không có hạnh phúc.

Xưa có câu chuyện “Lưu Thần, Nguyễn Triệu nhập Thiên Thai”. Vào đời nhà Hán có Lưu Thần và Nguyễn Triệu, nhân tiết Đoan Dương (Đoan Ngọ mùng 05/5 âm lịch), vào núi Thiên Thai hái thuốc. Do mãi mê hái nên đi lần vào dòng suối đầy hoa thơm cỏ lạ mà không hay. Hai vị gặp hai nàng tiên, kết làm vợ chồng. Sống vui vẻ, hạnh phúc được nửa năm thì hai chàng nhớ quê muốn về thăm. Các tiên nữ cho biết đây là cõi tiên, một khi về cõi trần rồi thì không thể trở lại cõi tiên được nữa. Song vì lòng nhớ quê hương quá mãnh liệt, cho nên người đẹp, cảnh tiên vẫn không giữ chân được.

Lưu Thần, Nguyễn Triệu về đến làng quê, thấy từ quang cảnh cho tới con người đều đổi khác, tìm không ra nhà cửa của mình ở đâu, trong làng cũng chẳng còn ai biết hai vị. Hỏi thăm trong họ tộc thì có một cụ già cho biết, ông tổ bảy đời của cụ vào núi hái thuốc rồi không trở về. Buồn bã, hai vị đành quay trở lại Thiên Thai, nhưng chỉ thấy mịt mù không tìm đường lên cõi tiên được nữa.

Người đời mơ ước được lên cảnh tiên, nhưng khi tới được Thiên Thai rồi, lâu lâu cũng muốn trở lại phàm trần. Như thế cho thấy, tâm của con người sống trong hạnh phúc mà không biết hạnh phúc bởi vậy nên cứ lao đao lận đận hoài. Chê nơi này chạy đến nơi kia, trách nơi kia chạy qua nơi nọ. Cứ thế không bao giờ được bình an, hạnh phúc. Tìm hạnh phúc mà không bao giờ được hạnh phúc là vì không bằng lòng với thứ mình hiện có.

Ni chúng xét coi, mình có hạnh phúc hay không? Có những hạnh phúc rất đơn giản mà không phải ai cũng được. Thầy thí dụ như những người mù, họ ước mơ một ngày nào đó sáng mắt, được thấy sự vật chung quanh và người thân của mình thì hạnh phúc biết mấy, nhưng họ không thể thấy được. Chúng ta hiện tại được thấy rõ ràng tất cả mọi thứ, vậy là mình đang hạnh phúc.

Những người điếc, thấy miệng người ta nói chuyện, muốn nghe mà nghe không được, họ buồn tức và rất tủi khổ. Còn chúng ta hiện nghe cùng khắp, vậy mình có hạnh phúc không? Người bệnh mũi, bị nghẹt cứng khó thở. Hạnh phúc của họ là chỉ mong mình được thở thông, thở thông là sung sướng rồi. Lỗ mũi của chúng ta thở ra vô đều đều thông suốt, tức là mình đang hạnh phúc.

Người bị bại liệt, tự thân không di chuyển được, thấy người này đi qua, người kia đi lại, họ ao ước được đi ra tới sân cũng là hạnh phúc lắm rồi. Chúng ta bây giờ được tự do đi lại khắp nơi, có cảm thấy mình hạnh phúc không?

Những người nghèo đói không có cơm ăn, họ chỉ mong có được một bữa cơm no bụng. Người ở chỗ lạnh, áo không đủ ấm, ngủ không có mền đắp, run rẩy lập cập. Họ ước mơ có áo ấm, mền dày để bớt lạnh. Chỉ cầu được như vậy là hạnh phúc lắm rồi! Còn chúng ta bây giờ có áo ấm, mền dày để đắp, được như vậy mà lại không thấy hạnh phúc!

Lại thêm, ở ngoài đời người nữ lớn lên thì lập gia đình, mang nặng đẻ đau thập tử nhất sanh. Quá khổ! Vừa rồi, Thầy nhận được lá thư của một cô Ni ở Cao Lãnh. Trong thư kể, năm 16 tuổi, cô đưa người chị đi sanh. Thấy cảnh sanh khổ quá, nên cô phát nguyện: “Đời này quyết không chịu cảnh khổ thư thế”. Về nhà, ít hôm sau cô trốn đi tu. Một đứa bé mới 16 tuổi mà chứng kiến cảnh sanh khổ thì sợ hãi thấm được sự khổ ở đời. Bây giờ chư Ni đã qua được cái khổ này, tức là hạnh phúc vô cùng. Người đời sanh con đã khổ, chịu cực nuôi con khôn lớn cũng khổ, nếu lớn lên nó làm những điều trái ý thì lúc đó càng khổ hơn.

Lúc Thầy về chùa Huỳnh Võ, nay là thiền viện Tuệ Quang. Có một cô Phật tử tới thăm Thầy, thưa: “Mai kia con chết, con nguyện đời sau sẽ làm cây cỏ, không muốn làm người nữa”. Thầy hỏi: “Được làm thân người có tri giác, còn cây cỏ thì vô tri vô giác. Tại sao lại đòi làm thứ vô tri vô giác?”. Cô nói: “Tại có tri giác nên con khổ quá, con chịu hết nổi rồi”.

Cô kể, cô có hai đứa con trai 17, 18 tuổi. Cả hai đều ghiền ma túy. Nhà cô lúc trước cũng có tiền, không đến nỗi gì. Nhưng chúng cứ khảo tiền, nếu không đưa tiền, chúng không có thuốc, bị lên cơn thì nhào lộn la hét, cô chịu không nổi nên phải đưa, lâu ngày thành cạn kiệt. Cô đã cố gắng cho chúng đi cai nghiện, nhưng về ít tháng chúng cũng bị lại. Cô nói: “Bây giờ con phải làm sao? Thấy cảnh chúng nó khổ thì con chịu không nổi, còn chạy tiền cho chúng thì không biết chạy đâu cho ra”. Cho nên cô muốn làm cây cỏ cho đừng khổ, làm người sao khổ quá!

Người đời đa phần ước mơ trông đợi đều không toại nguyện, cho nên họ thấy đời quá đau khổ. Khi đến thiền viện, họ nhìn chỗ mấy cô ở tu như là cảnh tiên. Như vậy, Ni chúng hiện tại đang ở thiên đường mà quên, nên rồi cũng lục đục buồn phiền, Nếu thấy rõ mình đang sống trong hạnh phúc thật sự thì không có buồn nản, đâu còn trông chờ gì nữa. Vì không thấy được mình đang sống trong hạnh phúc, nên chưa bằng lòng, ở núi này lại trông núi nọ. Thật là quá đại khờ!

Ni chúng thử xét kỹ lại xem, đời này mình sanh ra được làm người, lại không bị tật nguyền cũng không nghèo khổ... Vậy có phải đang hạnh phúc quá không? Không phải hạnh phúc tầm thường mà là đại hạnh phúc, vì còn trẻ mà đã sớm thức tỉnh đi tu. Như vậy tất cả cái tốt, cái vui của thế gian đều có đủ, lại còn đủ duyên phúc ở trong cảnh thanh tịnh mát mẻ, huynh đệ hòa hợp cùng tu hành. Do đó, phải nhớ những gì tốt đẹp mình đang hưởng là quá đầy đủ rồi, không có gì đáng buồn, đáng trách.

Nếu chỉ một bề an ổn tu thì không những hạnh phúc ở đời này, mà còn hạnh phúc trong vô số đời sau. Nếu hiện tại chúng ta không biết trân quý hạnh phúc, cứ lôi thôi qua ngày, không vững bước tiến tu thì sau này khổ lụy càng nhiều. Như khi Lưu Thần, Nguyễn Triệu bỏ cảnh tiên trở về trần tục tìm bà con, tới nơi không ai chào đón, những người thân đã chết hết rồi, chỉ còn lại toàn kẻ xa lạ. Lúc ấy bơ vơ, khổ sở, muốn trở lại cảnh tiên thì cảnh tiên đã đóng cửa!

Cho nên ở trong cảnh nào, đang được hưởng phước báu thì phải ráng giữ gìn, duy trì sự tốt đẹp cho mình và mọi người, đừng để mất đi rất uổng. Đó là người sáng suốt. Thầy mong đến ngày Thầy nghỉ, trong chúng người nào cũng xứng đáng để gánh vác Phật sự, được mọi người tin tưởng. Đó là lòng trông mong của Thầy, toàn chúng phải cố gắng.