Có một tôn giả tên là Tissa, nhà giàu, chỉ có hai anh em ruột. Cha mẹ mất, ông đem hết của cải cho người em rồi theo Phật tu, thường vào rừng tọa thiền. Một hôm, người em dâu chợt nảy ra ý nghĩ: “Biết đâu anh mình sau này chán tu, đổi ý trở về đòi của cải lại thì sao. Chi bằng bây giờ tìm cách thủ tiêu cho khỏi trở về”. Nghĩ vậy, cô mướn bọn cướp đi tìm Tissa để thủ tiêu. Bọn cướp thấy ngài đang ngồi thiền trong rừng, muốn đến giết. Tissa nói: 

- Khoan! Cho tôi hoãn lại ít hôm. Tôi không sợ chết, không chạy trốn đâu. Hoãn ít hôm cho tôi tu đạt được kết quả, lúc ấy các anh giết tôi cũng chẳng muộn. 

Tướng cướp nói: 

- Ta không tin lời ông đâu. Ông nói ở đây, nhưng bọn ta đi rồi, ông đi mất thì sao?

Tissa bèn lấy cục đá to dằn lên đầu gối làm gẫy một bên chân, rồi lấy một cục nữa dằn gẫy luôn đầu gối bên kia. Ngài nói: 

- Đó, hai chân tôi gẫy hết rồi, không thể đi đâu lược. Nên tha cho tôi ít hôm! 

Bọn cướp thấy ngài gan dạ quá, lại gẫy cả hai chân không thể trốn thoát được nên thuận lời bỏ đi. Còn một mình Tissa, hai chân gẫy nát đau đớn, vậy mà ngài vẫn thản nhiên tinh tấn, nghĩ rằng sẽ chết trong một hai ngày nữa, nên cố gắng tu sao cho đạt được quả vị A-la-hán. Ngài nỗ lực tu suốt ngày đêm. Đến ngày thứ ba thì chứng quả A-la-hán. 

Chúng ta bị dập đôi chân như vậy ngồi tu nổi không? Chắc chắn là không. Bởi vậy nên không chứng quả. Người xưa dám liều chết nên tu có kết quả, còn mình nặng về thân quá, hơi khó chịu một chút là rên rỉ đủ thứ, than thở xin nghỉ ngồi thiền thì đời nào giác ngộ. Người ta đau như vậy mà can đảm chịu, chiến thắng, dẹp sạch phiền não, sạch rồi mới xong. Người xưa gan dạ, chết cũng ngồi tại chỗ chết nên mới đạt được đạo. 

Tụi con ở đây có bận tâm gì không? Không có gì bận tâm cả. Buổi sáng Tri sự cắt công tác làm hai ba tiếng đồng hồ, chỉ làm những việc vừa sức. Vậy mà lâu lâu cũng ngán, mệt tu không nổi, đau tu không nổi. Hoàn cảnh thế này mà tu không nổi thì chừng nào tụi con đạt được kết quả? Hiểu vậy rồi, lúc nào cũng phải dũng mãnh. Có ai không chết đâu, chỉ sớm hay muộn thôi. Nếu mình gan dạ có chết sớm mà đạt đạo cũng còn hơn. Bây giờ tụi con chọn cái nào? Chết sớm mà đạt đạo, hay là sống lê thê rên rỉ hoài suốt đời? 

Thật ra việc tu hành đâu có khó, đừng nên nghi ngờ. Tại mình chưa tự tin. Tu là dám chết dám sống. Người sợ bệnh, sợ chết thì đến bao giờ mới thành công? Như thấy Thầy dường như mạnh lắm, nhưng bác sĩ chê đủ thứ bệnh, vậy mà có sao đâu. Nếu tinh thần mạnh thì mọi bệnh tật đều vượt qua. 

Hai yếu tố mà người tu cần phải có là: Thứ nhất, tinh thần phải cứng cỏi, dũng mãnh; thứ hai, phải lạc quan, lúc nào cũng thấy trong lòng vui vẻ. Một ngày tu là một ngày hạnh phúc. Đừng nên bi quan, ngồi buồn nhớ người này ăn hiếp mình, người kia nói xấu mình. Buồn bã hoài thì tu chỉ đi xuống chứ không đi lên nổi. Phải vui vẻ thấy rằng được sống như vầy là quý báu lắm. 

Thật ra thời mạt pháp mà tạo được duyên tu hành thế này rất ít có, ai đã từng ở các nơi thì biết. Tụi con sống ở đây không lo đủ thiếu, không lo cất chứa gì hết. Mọi chuyện đều đã có người lo, chỉ làm việc chút ít rồi tu. Chính trong khi làm cũng tu, chẳng có ai quấy rầy. Vậy mà tu không được Thầy cũng đầu hàng, không còn cách nào nữa! 

Có nhiều người tha thiết xin vào đây, nhưng Thầy không cho vì không còn chỗ. Tụi con vào được rồi mà không cố gắng tu rất uổng, thật đáng tiếc! Cho nên phải quyết tâm tu, đời người có mấy chục năm thôi, không dài. Tụi con ít ra gần phân nửa đời người rồi. Phân nửa là tính theo nguyên tắc căn bản sống đến già rồi chết, chứ chưa nói tới vô thường. Vậy mà không cố gắng đem hết tâm lực tu, rất uổng. 

Tụi con ráng ngày nào cũng tinh tấn, ngày nào cũng vui vẻ mới tốt. Ai buồn bã, bực bội than thở sẽ xuống tinh thần, tu không tiến, trong lòng phiền não, ngoài thân thể đau ốm, cuối cùng thối Bồ-đề tâm. Ni chúng phải can đảm và cương quyết. Được thân này đã khó mà đầy đủ sáu căn cũng hiếm, lại được gặp duyên có thầy lành, bạn tốt để sách tấn tu hành, thật là hy hữu. 

Phật tử thương nghĩ Tăng Ni quyết tâm tu hành, mọi người dồn hết sức để lo. Phật tử ở xa gửi áo lạnh về, nói nghe xót ruột: “Mỗi ngày sau khi đi làm về, con dành tất cả thời giờ đan áo lạnh gửi cúng dường Tăng Ni, chỉ mong quý thầy cô tu hành giác ngộ độ chúng con”. Như vậy mà mình không tu, thật là đáng trách! Cho nên đại chúng phải gắng tu, bệnh tu theo bệnh, mạnh tu theo mạnh, đừng bao giờ nản chí, đừng bao giờ để phiền não làm chướng ngại sự tu hành. 

Bây giờ Thầy lãnh nợ nhưng Tăng Ni phải chia, chẳng lẽ Thầy lãnh nợ rồi bắt Thầy trả hoài, còn đại chúng trốn sao? Thầy lãnh thì Thầy chịu 50%, Tăng Ni 50%. Vì vậy cố gắng tinh tấn tu hành, đừng bỏ phí thời giờ, đừng để mấy chú phiền não quay. Phải dẹp hết, không có gì quan trọng hơn sự tu. Đời tu rất quý, nên từ tháng này sang năm nọ Thầy không ngừng nhắc nhở khuyến khích Tăng Ni. Đó là làm hết bổn phận của Thầy, còn lôi thôi là tại tụi con, không phải lỗi Thầy. 

Thầy kể cho tụi con nghe những cái ngu của Thầy thuở xưa. Hồi xưa làm Quản viện ở Phật học viện Huệ Nghiêm, Thầy có mấy cái ngu, sau lên núi mới biết. 

Cái ngu thứ nhất là trong chúng có những người mắc kẹt một vài tật, thí dụ như tham ăn tham ngủ... rầy một hai ba lần không bỏ, Thầy hơi bực. Mỗi người mỗi tật rầy không được, nhiều khi giận và phiền não họ. Đó là cái ngu thứ nhất. 

Cái ngu thứ hai là Thầy lo cho mấy chú đi học ở trường Bồ Đề, có xe cộ đưa đón đàng hoàng, vậy mà nhiều chú không đi học, lại bỏ đi chơi. Thầy biết chuyện giận thôi là giận, càng giận thấy càng ngu. 

Cái ngu thứ ba là mình hết lòng hướng dẫn họ tu, nhưng vẫn có người rũ áo ra đời, Thầy tức giận. 

Cái ngu thứ tư là khi thấy những điều hay tốt, Thầy khuyên học chúng làm mà họ không chịu làm, Thấy cũng giận. 

Khi lên ở Pháp Lạc Thất nhập thất tu, nhớ lại mấy chuyện đó, Thầy mới thấy mình ngu. 

Thứ nhất là người có tật xấu, mình rầy hoài họ không bỏ vì đó là thói quen, tập khí của họ sâu dày. Họ nghe rầy, biết xấu nhưng không sửa được, thương không hết giận làm gì. Bây giờ mới biết mình giận là ngu.

Thứ hai là cho đi học trường Bồ Đề đàng hoàng, có xe đưa đón mà không vô trường học lại bỏ đi chơi. Hồi đó, Thầy biết được giận run, sau này mới nhận ra là cái ngu của mình. Ta cứ làm tròn bổn phận của người lớn đối với người nhỏ. Họ không biết lo thì mình nhắc, nhắc họ không nghe là chuyện của họ. Người chịu học thì giỏi, mai kia có lợi, nếu không chịu học sau sẽ bị thiệt thòi. Đó là chuyện của họ, bổn phận mình làm tròn rồi thôi, có gì đâu mà giận. Giận là ngu. 

Thứ ba là đối với những người tu mình lo lắng, muốn cho họ mai sau làm rường cột Phật pháp, vậy mà tu nửa chừng họ cởi áo ra đời, Thầy giận. Sau này Thầy mới thấy đó là ngu. Tu được hay không là chuyện của họ, mình đâu có bắt họ tu cho mình, họ cũng đâu có cam kết với mình là sẽ tu suốt đời. Khi họ muốn tu thì mình ráng lo, bây giờ không muốn tu nữa là quyền của họ, tại sao mình giận? Giận là ngu.

Thứ tư là Thầy khuyên học chúng ráng tập theo những điều hay tốt mà họ không chịu làm, Thầy giận. Nếu họ không làm những điều tốt thì họ thiệt, mình đâu có thiệt thòi gì, giận chi cho khổ. Như vậy là đeo mang việc của người, tức là ngu. 

Thế gian có những cái tức cười, nhiệt tình chừng nào sân nhiều chừng ấy. Bây giờ Thầy cũng lo cho chúng, thương nên rầy la nhắc nhở nhưng Thầy không giận nữa. Hồi xưa lo mà giận là ngu, bây giờ Thầy biết rồi, cũng lo mà không giận. Như vậy tụi con nhớ, khi nào thương và giúp đỡ người, nếu người đó không làm được những điều tốt đẹp, đúng như ý mình muốn thì thôi, đó là chuyện của họ. Nếu mình giận là ngu. Chúng ta ráng làm tròn bổn phận của mình, trên đời này có nhiều người phức tạp lắm, chính Thầy nhiều khi cũng rất ngại tập khí của con người. 

Khi học pháp, ai cũng biết điều hay điều dở, tới chừng gặp việc tập khí vẫn y nguyên không bớt. Như tất cả tụi con đều biết nổi giận la lối là xấu, vậy mà gặp điều trái ý cũng nổi giận đùng đùng. Đó là tập khí nhiều đời. Cho nên tụi con biết tu, có tiến bộ, thấy được đạo, nhưng còn tập khí nhiều đời phải chuyên cần cố gắng bỏ. Không nên theo thói quen của mình, cần phải miên mật tu trong thời gian dài mới thắng được nó. 

Chúng ta thấy có nhiều giảng sư nói thao thao bất tuyệt, đến khi gặp duyên vẫn bị rớt như thường. Nói thì đơn giản, tới lúc hành mới khó. Bởi vậy, nhiều khi tụi con có những tập khí nặng, Thầy buộc lòng phải xử phạt. Xử phạt đó là cạo gọt tập khí của tụi con, chứ không phải làm khổ, gây phiền não chướng ngại cho sự tu hành. Tập khí tụi con tự bỏ không được, buộc lòng Thầy phải kềm chế, tìm cách gọt giũa cho mau sạch. Cho nên người tu phải ở trong chúng, được thầy lành bạn tốt chỉ dạy, đó là phước lớn. Nếu ra cất thất ở riêng, không có ai khuyên nhắc để sửa chữa, tập khí rốt cuộc vẫn còn y nguyên. 

Ở đây, tụi con gắng học theo những lời Phật tổ dạy, thấy được chỗ dở của mình để sửa, nghe lời chỉ bảo nhắc nhở của người lớn và huynh đệ sống chung. Những vị lớn tuổi, học được chút ít mà không chịu giũa mài, sau ra làm thầy thiên hạ tập khí còn y nguyên, rồi cũng tham, sân... như người thế gian. Bởi vậy, tất cả phải ráng tu tiến, khắc phục bản thân mình, sau ra làm Phật sự không bị chê cười.