QUỐC SƯ QUÁN VIÊN

(Cuối thế kỷ XIII đầu thế kỷ XIV)

Sư hiệu là Quán Viên ở chùa Đông Sơn, giới hạnh thanh bạch, tuệ giải tròn đầy, mấy mươi năm mà không xuống núi. 

Gặp khi vua Trần Anh Tông (1293-1314) đau mắt đã hơn tháng, chữa trị không hiệu quả, ngày đêm đau nhức. Bỗng vua nằm mộng thấy một vị sư lấy tay xoa vào mắt. Vua hỏi Sư từ đâu đến và tên gì? Sư đáp: “Tôi là Quán Viên, đến chữa mắt vua.” Tỉnh mộng, mắt liền hết đau, qua vài ngày mắt vua khỏi hẳn. Vua cho người tìm hỏi trong giới tăng sĩ, quả có người tên Quán Viên ở chùa Đông Sơn. Nhà vua sai người mời đến, rõ ràng là vị sư đã thấy trong mộng. Vua rất lấy làm lạ, phong chức Quốc sư, ban thưởng rất hậu. Sư đều đem phân phát hết không để lại một đồng nào, vẫn mặc y vá trở về núi, dường như chẳng quan tâm.

Ngài muốn giúp vua trị bệnh mắt, nhưng nếu tự mình đi thì thế nhân sẽ nói rằng nghe vua bệnh, muốn có công nổi danh với đời nên mới đi. Thành ra ngài cho vua thấy trong mộng và trị lành bệnh cho vua. Sau, vua cho người tìm trong giới tăng sĩ, mời ngài vào cung, phong chức Quốc sư, ban thưởng rất nhiều. Nhưng ngài đem phân phát hết cho mọi người, vẫn mặc y vá trở về núi. 

Người xưa đức hạnh thật viên mãn, lo tu để giải thoát cho mình, ai cần thì giúp, không cần thì lui về núi. Đây là điều thời nay ít người làm được. 

Từ đó về sau, Sư đi vân du khắp núi sông châu huyện làng mạc, nếu ở đâu có miếu thờ thần không chính đáng, làm hại dân, đều bị Sư quở trách đuổi đi, dẹp phá miếu đền. Còn những thần lớn mạnh mẽ, phần nhiều hiển hiện hay báo mộng đón tiếp Sư và xin quy y thọ giới, giảm bớt cúng kiếng sinh vật và khiến bảo vệ dân chúng, không ai dám xúc phạm. Người đời sau vẫn kính trọng Sư.

Không biết Sư tịch lúc nào, ở đâu và thuộc hệ phái nào.

(Trích dịch Nam Ông Mộng Lục)

Khi vua Trần Nhân Tông lên núi tu đắc đạo rồi, ngài xuống núi, đi trong dân gian, dẹp bỏ những miếu thờ thần không chánh đáng. Thiền sư Quán Viên cũng noi theo gương hạnh của Sơ tổ Trúc Lâm, vân du khắp nơi, dẹp phá miếu đền không chánh đáng. 

Sử liệu ghi chép hết sức đơn giản, không đầy đủ nên chúng ta không biết ngài thuộc hệ phái nào, tịch ở đâu. Tuy nhiên, đọc qua tinh thần của ngài Quán Viên, chúng ta thấy sau Tam Tổ Trúc Lâm, nước ta cũng còn rất nhiều vị thiền sư có đức hạnh, ngộ đạo, ở nơi vắng vẻ, giáo hóa một cách nhẹ nhàng, không bị kẹt danh lợi. Đó là điều chúng ta nên trân quý và học hỏi.